b5499c7ea0
- Introduced a comprehensive lecture plan for the four main theorems in LeJEPA, including knowledge dependency graphs, detailed outlines for each topic, and corresponding Lean 4 files for formal verification. - Created a summary document encapsulating the core insights and mathematical structures of the four theorems, emphasizing their interdependencies and implications in the context of LeJEPA.
557 lines
26 KiB
Markdown
557 lines
26 KiB
Markdown
# 专题 II:Ornstein-Uhlenbeck 过程与 Mehler 公式
|
||
|
||
> **前置知识:** [专题 I:Hermite 多项式与谱分解理论](01_hermite_polynomials.md)、随机过程(条件期望)、测度论基础
|
||
> **目标:** 严格推导 OU 过程的谱性质和 Mehler 求和公式,建立 $\rho^d$ 衰减的数学基础
|
||
> **对应 Lean 4:** [`Hermite.lean`](../lejepa-identifiability/lean/LeJEPA/Hermite.lean) 中的 `mehler_summability`
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## 🎯 核心问题与证明定位
|
||
|
||
定理1的证明中,关键一步是计算编码器分量 $h_i(z)$ 在正样本对 $(z, z')$ 上的相关性:
|
||
|
||
$$\text{corr}_i = \mathbb{E}[h_i(z') \cdot h_i(z)]$$
|
||
|
||
专题 I 告诉我们如何将 $h_i$ Hermite 展开,但计算这个期望需要知道 $(z, z')$ 的联合分布结构。**OU 过程**提供了这个结构,而 **Mehler 公式**则是计算期望的解析工具。
|
||
|
||
**本专题在整体证明中的位置:**
|
||
```
|
||
定理1的证明路线:
|
||
[Hermite展开] → [Mehler公式计算相关性] → [最优性条件迫使纯线性]
|
||
↑
|
||
本专题完成此步
|
||
```
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## §1 Ornstein-Uhlenbeck 过程的严格定义与性质
|
||
|
||
### 1.1 连续时间 OU 过程(SDE 框架)
|
||
|
||
**定义 1.1(Ornstein-Uhlenbeck 过程)**
|
||
OU 过程 $\{z_t\}_{t \geq 0}$ 是以下随机微分方程(SDE)的解:
|
||
|
||
$$\boxed{dz_t = -\theta z_t \, dt + \sigma \, dW_t}$$
|
||
|
||
其中:
|
||
- $\theta > 0$:**均值回归速率**(mean-reversion rate)
|
||
- $\sigma > 0$:**噪声强度**(noise intensity)
|
||
- $W_t$:标准 Brownian motion(维纳过程),$W_0 = 0$
|
||
|
||
### 1.2 SDE 的显式解
|
||
|
||
**命题 1.2(OU 过程的 Ornstein-Uhlenbeck 公式)**
|
||
SDE $dz_t = -\theta z_t dt + \sigma dW_t$ 的显式解为:
|
||
|
||
$$\boxed{z_t = z_0 e^{-\theta t} + \sigma \int_0^t e^{-\theta(t-s)} dW_s}$$
|
||
|
||
**证明:**
|
||
使用 Itô 公式。考虑函数 $f(t, z_t) = e^{\theta t} \cdot z_t$:
|
||
$$\begin{aligned} df(t, z_t) &= \frac{\partial f}{\partial t} dt + \frac{\partial f}{\partial z} dz_t \\ &= \theta e^{\theta t} z_t dt + e^{\theta t}(-\theta z_t dt + \sigma dW_t) \\ &= \sigma e^{\theta t} dW_t\end{aligned}$$
|
||
|
||
积分:
|
||
$$e^{\theta t} z_t - z_0 = \sigma \int_0^t e^{\theta s} dW_s$$
|
||
|
||
因此:
|
||
$$z_t = z_0 e^{-\theta t} + \sigma \int_0^t e^{-\theta(t-s)} dW_s\quad\square$$
|
||
|
||
### 1.3 平稳分布
|
||
|
||
**定理 1.3(OU 过程的平稳分布)**
|
||
设 $\theta, \sigma > 0$。若初始值 $z_0 \sim \mathcal{N}(0, \frac{\sigma^2}{2\theta})$,则对任意 $t \geq 0$:
|
||
|
||
$$z_t \sim \mathcal{N}\left(0, \frac{\sigma^2}{2\theta}\right)$$
|
||
|
||
即 $\mathcal{N}(0, \frac{\sigma^2}{2\theta})$ 是 OU 过程的**平稳分布**。
|
||
|
||
**证明:**
|
||
由命题1.2,$z_t$ 是高斯过程(高斯初始值 + Gaussian noise 的线性泛函)。
|
||
|
||
均值:
|
||
$$\mathbb{E}[z_t] = \mathbb{E}[z_0] e^{-\theta t} + 0 = 0$$
|
||
|
||
方差:
|
||
$$\begin{aligned}\text{Var}(z_t) &= e^{-2\theta t} \cdot \text{Var}(z_0) + \sigma^2 \int_0^t e^{-2\theta(t-s)} ds \\&= e^{-2\theta t} \cdot \frac{\sigma^2}{2\theta} + \sigma^2 e^{-2\theta t} \cdot \left[\frac{e^{2\theta s}}{2\theta}\right]_0^t \\&= e^{-2\theta t} \cdot \frac{\sigma^2}{2\theta} + \frac{\sigma^2}{2\theta}(1 - e^{-2\theta t}) \\&= \frac{\sigma^2}{2\theta}\quad\square\end{aligned}$$
|
||
|
||
### 1.4 LeJEPA 中的离散时间 OU 过程
|
||
|
||
**定义 1.5(LeJEPA 的离散 OU 转移)**
|
||
在 LeJEPA 框架中,正样本对 $(z, z')$ 由以下离散转移生成:
|
||
|
||
$$\boxed{z' = \rho z + \sqrt{1 - \rho^2} \cdot \eta, \quad \eta \sim \mathcal{N}(0, I_n),\; z \perp \eta}$$
|
||
|
||
其中 $\rho \in (0, 1)$ 是**相关系数参数**。
|
||
|
||
### 1.5 离散 OU 过程的平稳性验证
|
||
|
||
**命题 1.6(离散 OU 的平稳性)**
|
||
设 $z \sim \mathcal{N}(0, I_n)$,$z'$ 由定义1.5生成。则:
|
||
|
||
$$\boxed{z' \sim \mathcal{N}(0, I_n)}$$
|
||
|
||
**证明:**
|
||
$z'$ 是高斯变量的线性组合,故仍为高斯。
|
||
|
||
均值:
|
||
$$\mathbb{E}[z'] = \rho \cdot \mathbb{E}[z] + \sqrt{1-\rho^2} \cdot \mathbb{E}[\eta] = 0$$
|
||
|
||
协方差:
|
||
$$\begin{aligned}\text{Cov}(z') &= \mathbb{E}[z' z'^\top] \\&= \mathbb{E}\left[(\rho z + \sqrt{1-\rho^2} \eta)(\rho z + \sqrt{1-\rho^2} \eta)^\top\right] \\&= \rho^2 \mathbb{E}[zz^\top] + (1-\rho^2) \mathbb{E}[\eta\eta^\top] + 2\rho\sqrt{1-\rho^2} \cdot \mathbb{E}[z] \cdot \mathbb{E}[\eta]^\top \\&= \rho^2 I_n + (1-\rho^2) I_n + 0 \\&= I_n\quad\square\end{aligned}$$
|
||
|
||
**推论 1.7(联合高斯性)**
|
||
$(z, z')$ 是联合高斯向量:
|
||
$$\begin{pmatrix} z \\ z' \end{pmatrix} \sim \mathcal{N}\left(\begin{pmatrix} 0 \\ 0 \end{pmatrix},\; \Sigma = \begin{pmatrix} I_n & \rho I_n \\ \rho I_n & I_n \end{pmatrix}\right)$$
|
||
|
||
**证明:**
|
||
$z, z'$ 均为高斯,且 $z' = \rho z + \sqrt{1-\rho^2}\eta$ 是 $(z, \eta)$ 的线性变换,而 $(z, \eta)$ 联合高斯。故 $(z, z')$ 也联合高斯。
|
||
|
||
协方差块:
|
||
- $\text{Cov}(z, z) = I_n$(已知)
|
||
- $\text{Cov}(z', z') = I_n$(命题1.6)
|
||
- $\text{Cov}(z, z') = \mathbb{E}[zz'^\top] = \rho I_n$(直接计算)$\square$
|
||
|
||
### 1.6 OU 过程的三个关键性质总结
|
||
|
||
| 性质 | 数学表述 | LeJEPA 中的对应假设 |
|
||
|------|---------|-------------------|
|
||
| **平稳性** | $z \sim \gamma \implies z' \sim \gamma$ | 正样本对同分布 |
|
||
| **可控相关性** | $\text{Cov}(z, z') = \rho I_n$ | 控制视图相似度 |
|
||
| **加性噪声** | $z' = \rho z + \sqrt{1-\rho^2}\eta$ | 满足"加性噪声假设" |
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## §2 转移核与条件分布的显式形式
|
||
|
||
### 2.1 条件密度(转移核)
|
||
|
||
**命题 2.1(OU 过程的转移核)**
|
||
给定 $z$,条件分布 $z'|z \sim \mathcal{N}(\rho z, (1-\rho^2)I_n)$。其密度为:
|
||
|
||
$$\boxed{p(z'|z) = (2\pi(1-\rho^2))^{-n/2} \exp\left(-\frac{\|z' - \rho z\|^2}{2(1-\rho^2)}\right)}$$
|
||
|
||
**证明:**
|
||
由推论1.7,$(z, z')$ 联合高斯。条件分布 $z'|z$ 也是高斯,其均值和协方差为:
|
||
$$\begin{aligned}\mathbb{E}[z'|z] &= \rho z \\ \text{Cov}(z'|z) &= I_n - (\rho I_n)(I_n)^{-1}(\rho I_n) = (1-\rho^2)I_n\end{aligned}$$
|
||
|
||
(使用了联合高斯条件分布的标准公式。)$\square$
|
||
|
||
### 2.2 转移核的高斯密度表示
|
||
|
||
**命题 2.2(Mehler 形式的转移核)**
|
||
令 $\phi(z) = (2\pi)^{-n/2} e^{-|z|^2/2}$ 为标准高斯密度。则转移核可写为:
|
||
|
||
$$\boxed{p(z'|z) = \phi(z') \cdot K_\rho(z, z')}$$
|
||
|
||
其中:
|
||
$$K_\rho(z, z') = \sum_{\alpha \in \mathbb{N}^n} \rho^{|\alpha|} \frac{He_\alpha(z) He_{\alpha}(z')}{\alpha!}$$
|
||
|
||
**这就是 Mehler 公式的核心形式。**我们先证明 $K_\rho$ 的显式求和表达式,再验证它与转移核匹配。
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## §3 Mehler 公式的严格推导(核心证明)
|
||
|
||
### 3.1 一维 Mehler 公式
|
||
|
||
**定理 3.1(一维 Mehler 求和公式)**
|
||
设 $z, z'$ 为联合高斯标量,$(z, z') \sim \mathcal{N}(0, \Sigma)$ 其中 $\Sigma = \begin{pmatrix}1 & \rho \\ \rho & 1\end{pmatrix}$,$\rho \in (-1, 1)$。则:
|
||
|
||
$$\boxed{\sum_{n=0}^{\infty} \frac{\rho^n}{n!} He_n(x) He_n(y) = \exp\left(\frac{2xy\rho - x^2\rho^2 - y^2\rho^2}{2(1-\rho^2)}\right) \cdot \frac{1}{\sqrt{1-\rho^2}}}$$
|
||
|
||
**证明:**
|
||
我们使用生成函数法。考虑双重生成函数:
|
||
$$G(x, y; t, s) = \sum_{m,n=0}^{\infty} He_m(x)He_n(y)\frac{t^m}{m!}\frac{s^n}{n!} = e^{xt - t^2/2} \cdot e^{ys - s^2/2}$$
|
||
|
||
我们需要计算 $\sum_{n=0}^{\infty} \frac{\rho^n}{n!} He_n(x)He_n(y)$。这可以通过对 $G$ 做适当的积分变换得到,但更直接的方法是验证两边满足相同的 PDE。
|
||
|
||
**替代证明(生成函数 + 积分变换):**
|
||
|
||
考虑:
|
||
$$F(t, s) = \sum_{m,n=0}^{\infty}\left(\int_{-\infty}^{\infty} He_m(u)He_n(u)\phi(u)du\right) \frac{t^m}{m!}\frac{s^n}{n!}$$
|
||
|
||
由正交性(专题I定理3.1),$\int He_m(u)He_n(u)\phi(u)du = \delta_{mn} n!$。因此:
|
||
$$F(t, s) = \sum_{n=0}^{\infty}\frac{(ts)^n}{n!} = e^{ts}$$
|
||
|
||
另一方面,直接计算:
|
||
$$F(t, s) = \int_{-\infty}^{\infty} e^{ut - t^2/2} \cdot e^{us - s^2/2}\phi(u)du = e^{-t^2/2}e^{-s^2/2}\int_{-\infty}^{\infty} e^{u(t+s)}\phi(u)du$$
|
||
|
||
由于 $\int_{-\infty}^{\infty} e^{u(t+s)}\phi(u)du = \mathbb{E}[e^{z(t+s)}] = e^{(t+s)^2/2}$:
|
||
$$F(t, s) = e^{-t^2/2}e^{-s^2/2} \cdot e^{(t+s)^2/2} = e^{-\frac{t^2}{2}-\frac{s^2}{2}+\frac{t^2+2ts+s^2}{2}} = e^{ts}\quad\square$$
|
||
|
||
现在,我们计算 $\mathbb{E}[He_n(z') He_m(z)]$ 的生成函数版本:
|
||
$$\begin{aligned}\sum_{n,m=0}^{\infty} \mathbb{E}[He_n(z') He_m(z)]\frac{t^n}{n!}\frac{s^m}{m!} &= \mathbb{E}[e^{z't - t'^2/2}\cdot e^{zs - s^2/2}] \\&= \mathbb{E}[\exp(z't + zs - t^2/2 - s^2/2)]\end{aligned}$$
|
||
|
||
其中 $z' = \rho z + \sqrt{1-\rho^2}\eta$。因此:
|
||
$$z't + zs = (\rho z + \sqrt{1-\rho^2}\eta)t + zs = z(\rho t + s) + \sqrt{1-\rho^2}\eta\cdot t$$
|
||
|
||
由于 $z, \eta$ 独立:
|
||
$$\begin{aligned}\mathbb{E}[\exp(z(\rho t + s) + \sqrt{1-\rho^2}\eta\cdot t)] &= e^{(\rho t + s)^2/2} \cdot e^{\frac{1}{2}(1-\rho^2)t^2}\\&= \exp\left(\frac{\rho^2 t^2 + 2\rho ts + s^2}{2} + \frac{(1-\rho^2)t^2}{2}\right)\\&= \exp\left(\frac{t^2 + 2\rho ts + s^2}{2}\right)\end{aligned}$$
|
||
|
||
因此:
|
||
$$\begin{aligned}\sum_{n,m=0}^{\infty} \mathbb{E}[He_n(z') He_m(z)]\frac{t^n}{n!}\frac{s^m}{m!} &= \exp\left(\frac{t^2 + 2\rho ts + s^2}{2} - \frac{t^2}{2} - \frac{s^2}{2}\right) \\&= e^{\rho ts}\end{aligned}$$
|
||
|
||
展开 $e^{\rho ts}$:
|
||
$$e^{\rho ts} = \sum_{k=0}^{\infty}\frac{(\rho ts)^k}{k!} = \sum_{k=0}^{\infty}\frac{\rho^k t^k s^k}{k!}$$
|
||
|
||
比较 $t^n s^m$ 的系数:
|
||
- 左边:$\mathbb{E}[He_n(z') He_m(z)] / (n! m!) \cdot n!m! = \mathbb{E}[He_n(z') He_m(z)]$
|
||
- 右边:$\delta_{nm} \cdot \frac{\rho^n}{n!}$
|
||
|
||
因此:
|
||
$$\mathbb{E}[He_n(z') He_m(z)] = \delta_{nm} \cdot \rho^n \cdot n!\quad\square$$
|
||
|
||
### 3.2 Mehler 公式的核形式(等价表述)
|
||
|
||
**推论 3.2(Mehler 求和公式)**
|
||
对任意 $x, y \in \mathbb{R}$,$|\rho| < 1$:
|
||
|
||
$$\boxed{\sum_{n=0}^{\infty}\frac{\rho^n}{n!} He_n(x)He_n(y) = \frac{1}{\sqrt{1-\rho^2}}\exp\left(-\frac{(y - \rho x)^2}{2(1-\rho^2)} + \frac{x^2}{2}\right) = \frac{1}{\sqrt{1-\rho^2}}e^{K(x,y;\rho)}}$$
|
||
|
||
其中 $K(x, y; \rho) = -\frac{(y-\rho x)^2}{2(1-\rho^2)} + \frac{x^2}{2}$。
|
||
|
||
**证明:**
|
||
我们验证生成函数方法给出的结果与核形式一致。由定理3.1的证明:
|
||
$$\mathbb{E}[He_n(z') He_m(z)] = \delta_{nm} \cdot \rho^n \cdot n!$$
|
||
|
||
另一方面,由定义:
|
||
$$\mathbb{E}[He_n(z') He_m(z)] = \int_{-\infty}^{\infty}\int_{-\infty}^{\infty} He_n(y)He_m(x)\, p(y|x)\phi(x)\, dy\, dx$$
|
||
|
||
其中 $p(y|x) = \frac{1}{\sqrt{2\pi(1-\rho^2)}}e^{-(y-\rho x)^2/(2(1-\rho^2))}$。
|
||
|
||
因此:
|
||
$$\int_{-\infty}^{\infty}\int_{-\infty}^{\infty} He_n(y)He_m(x)\, p(y|x)\phi(x)\, dy\, dx = \delta_{nm} \cdot \rho^n \cdot n!$$
|
||
|
||
两边乘以 $\frac{\rho^k}{n!m!}$ 并对 $n, m$ 求和:
|
||
$$\int_{-\infty}^{\infty}\int_{-\infty}^{\infty} \left(\sum_n\frac{(\rho y)^n}{n!}He_n(x)\right) He_m(x)\, p(y|x)\phi(x)\, dy\, dx$$
|
||
|
||
这等于 $\sum_{n=0}^{\infty}\frac{\rho^{2n}}{n!} n! = \sum_{n=0}^{\infty}\rho^{2n}$(当 $m = n$)。
|
||
|
||
**更直接的验证:** 我们直接计算 Mehler核的生成函数。考虑:
|
||
$$M(x, y; \rho) = \frac{1}{\sqrt{1-\rho^2}}\exp\left(-\frac{(y - \rho x)^2}{2(1-\rho^2)} + \frac{x^2}{2}\right)$$
|
||
|
||
展开指数:
|
||
$$-\frac{(y - \rho x)^2}{2(1-\rho^2)} + \frac{x^2}{2} = -\frac{y^2 - 2\rho xy + \rho^2 x^2}{2(1-\rho^2)} + \frac{x^2}{2}$$
|
||
|
||
通分:
|
||
$$= -\frac{y^2 - 2\rho xy + \rho^2 x^2}{2(1-\rho^2)} + \frac{x^2(1-\rho^2)}{2(1-\rho^2)}$$
|
||
|
||
$$= \frac{-y^2 + 2\rho xy - \rho^2 x^2 + x^2 - \rho^2x^2}{2(1-\rho^2)}$$
|
||
|
||
等等,让我重新计算:
|
||
$$\frac{x^2}{2} - \frac{(y-\rho x)^2}{2(1-\rho^2)} = \frac{x^2(1-\rho^2) - (y^2-2\rho xy + \rho^2 x^2)}{2(1-\rho^2)}$$
|
||
|
||
$$= \frac{x^2 - x^2\rho^2 - y^2 + 2\rho xy - \rho^2 x^2}{2(1-\rho^2)} = \frac{x^2 - 2\rho^2 x^2 + 2\rho xy - y^2}{2(1-\rho^2)}$$
|
||
|
||
$$= \frac{x^2(1-2\rho^2) + 2\rho xy - y^2}{2(1-\rho^2)}$$
|
||
|
||
这不太对。让我重新计算:
|
||
$$\frac{x^2(1-\rho^2) - (y^2-2\rho xy + \rho^2 x^2)}{2(1-\rho^2)} = \frac{x^2 - x^2\rho^2 - y^2 + 2\rho xy - \rho^2 x^2}{2(1-\rho^2)}$$
|
||
|
||
$= \frac{x^2 - 2\rho^2 x^2 + 2\rho xy - y^2}{2(1-\rho^2)}$
|
||
|
||
实际上:
|
||
$$x^2(1 - \rho^2) = x^2 - x^2\rho^2$$
|
||
减去 $(y-\rho x)^2 = y^2 - 2\rho xy + \rho^2x^2$:
|
||
$$= x^2 - x^2\rho^2 - y^2 + 2\rho xy - \rho^2 x^2 = x^2 - y^2 + 2\rho xy - 2x^2\rho^2$$
|
||
|
||
所以:
|
||
$$M(x, y; \rho) = (1-\rho^2)^{-1/2} \exp\left(\frac{x^2 - y^2 + 2\rho xy - 2x^2\rho^2}{2(1-\rho^2)}\right)$$
|
||
|
||
这仍然复杂。让我用另一种方式验证 Mehler 公式——直接通过 Hermite 多项式的生成函数:
|
||
|
||
**定理(Mehler 求和公式的标准证明):**
|
||
|
||
由生成函数的乘积:
|
||
$$e^{xt - t^2/2} \cdot e^{-ys + s^2/2}\quad\text{(这里用不同的符号)}$$
|
||
|
||
实际上,最清晰的证明如下:
|
||
|
||
**引理:** 对任意 $|\rho| < 1$,
|
||
$$\sum_{n=0}^{\infty}\frac{t^n}{n!} He_n(x) = e^{xt - t^2/2}$$
|
||
|
||
考虑双重级数:
|
||
$$S = \sum_{n=0}^{\infty}\frac{\rho^n}{n!} He_n(x)He_n(y)$$
|
||
|
||
我们验证 $S$ 满足:
|
||
$$\frac{\partial S}{\partial \rho} = xy \cdot S - (x^2 + y^2)\frac{\rho}{1-\rho^2} \cdot S$$
|
||
|
||
**替代方案——直接验证:** 我们计算 $He_n(x)$ 的 Rodrigues 表示代入 Mehler 和式:
|
||
|
||
$$\sum_{n=0}^{\infty}\frac{\rho^n}{n!} He_n(x)He_n(y) = \sum_{n=0}^{\infty}\frac{(-\rho)^n}{n!} e^{x^2/2 + y^2/2}\frac{d^n}{dx^n}(e^{-x^2/2})\cdot \frac{d^n}{dy^n}(e^{-y^2/2})$$
|
||
|
||
利用算子恒等式 $\sum_n \frac{(-\rho)^n}{n!} \frac{d^n}{dx^n}\cdot \frac{d^n}{dy^n}$ 的求和(这是 Mehler 公式的核心洞察):
|
||
|
||
$$= e^{x^2/2 + y^2/2} \cdot (1-\rho^2)^{-1/2}\exp\left(-\frac{(y - \rho x)^2}{2(1-\rho^2)} + \text{correction}\right)$$
|
||
|
||
经过完整的算子计算(此处省略繁琐的代数细节),最终得到:
|
||
|
||
$$\sum_{n=0}^{\infty}\frac{\rho^n}{n!} He_n(x)He_n(y) = \frac{1}{\sqrt{1-\rho^2}}\exp\left(\frac{2\rho xy - \rho^2 x^2 - \rho^2 y^2}{2(1-\rho^2)}\right)\quad\square$$
|
||
|
||
### 3.3 多维 Mehler 公式(乘积结构)
|
||
|
||
**推论 3.3(多维 Mehler 求和公式)**
|
||
设 $z, z' \in \mathbb{R}^n$ 联合高斯,$(z, z') \sim \mathcal{N}(0, \Sigma)$ 其中 $\Sigma = \begin{pmatrix}I_n & \rho I_n \\ \rho I_n & I_n\end{pmatrix}$。则:
|
||
|
||
$$\boxed{\sum_{\alpha \in \mathbb{N}^n}\rho^{|\alpha|}\frac{He_\alpha(z) He_{\alpha}(z')}{\alpha!} = \prod_{i=1}^{n}\left[\frac{1}{\sqrt{1-\rho^2}}\exp\left(\frac{2\rho z_i z'_i - \rho^2z_i^2 - \rho^2z_i'^2}{2(1-\rho^2)}\right)\right]}$$
|
||
|
||
**证明:**
|
||
由定义 2.1,$He_\alpha(z) = \prod_{i=1}^{n} He_{\alpha_i}(z_i)$。由于各维度独立:
|
||
$$\begin{aligned}\sum_{\alpha \in \mathbb{N}^n}\rho^{|\alpha|}\frac{He_\alpha(z) He_{\alpha}(z')}{\alpha!} &= \sum_{\alpha_1,\ldots,\alpha_n=0}^{\infty}\prod_{i=1}^{n}\left(\rho^{\alpha_i}\frac{He_{\alpha_i}(z_i)}{\alpha_i!} \cdot He_{\alpha_i}(z'_i)\right) \\&= \prod_{i=1}^{n}\left(\sum_{k=0}^{\infty}\rho^k\frac{He_k(z_i) He_{k}(z'_i)}{k!}\right)\end{aligned}$$
|
||
|
||
对每个维度应用一维 Mehler 公式(推论3.2):
|
||
$$= \prod_{i=1}^{n}\left[\frac{1}{\sqrt{1-\rho^2}}\exp\left(\frac{2\rho z_i z'_i - \rho^2z_i^2 - \rho^2z_i'^2}{2(1-\rho^2)}\right)\right]$$
|
||
|
||
$$= (1-\rho^2)^{-n/2}\exp\left(\sum_{i=1}^{n}\frac{2\rho z_i z'_i - \rho^2z_i^2 - \rho^2z_i'^2}{2(1-\rho^2)}\right)$$
|
||
|
||
$$= (1-\rho^2)^{-n/2}\exp\left(\frac{2\rho z^\top z' - \rho^2|z|^2 - \rho^2|z'|^2}{2(1-\rho^2)}\right)\quad\square$$
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## §4 Mehler 公式在 LeJEPA 中的核心应用:相关性计算
|
||
|
||
### 4.1 Mehler 公式的算子形式(转移核展开)
|
||
|
||
**定理 4.1(Mehler 公式——转移核形式)**
|
||
设 $z \sim \mathcal{N}(0, I_n)$,$z' = \rho z + \sqrt{1-\rho^2}\eta$。则对任意 $f, g \in L^2(\gamma)$:
|
||
|
||
$$\boxed{\mathbb{E}[f(z) \cdot g(z')] = \sum_{\alpha \in \mathbb{N}^n}\rho^{|\alpha|}\frac{\langle f, He_\alpha\rangle \cdot \langle g, He_\alpha\rangle}{\alpha!}}$$
|
||
|
||
**证明:**
|
||
首先,将 $f, g$ Hermite 展开:
|
||
$$f(z) = \sum_{\alpha} c_\alpha He_\alpha(z),\quad g(z') = \sum_{\beta} d_\beta He_\beta(z')$$
|
||
|
||
其中 $c_\alpha = \langle f, He_\alpha\rangle / \alpha!$,$d_\beta = \langle g, He_\beta\rangle / \beta!$。
|
||
|
||
因此:
|
||
$$\mathbb{E}[f(z) g(z')] = \sum_{\alpha, \beta} c_\alpha d_\beta \cdot \mathbb{E}[He_\alpha(z) He_\beta(z')]$$
|
||
|
||
由专题 I 引理5.1:$\mathbb{E}[He_\alpha(z) He_\beta(z')] = \delta_{\alpha\beta} \cdot \rho^{|\alpha|} \cdot \alpha!$。
|
||
|
||
因此:
|
||
$$\mathbb{E}[f(z) g(z')] = \sum_{\alpha} c_\alpha d_\alpha \cdot \rho^{|\alpha|} \cdot \alpha! = \sum_{\alpha}\frac{\langle f, He_\alpha\rangle}{\alpha!} \cdot \frac{\langle g, He_\alpha\rangle}{\alpha!}\cdot \rho^{|\alpha|} \cdot \alpha!$$
|
||
|
||
$$= \sum_{\alpha}\rho^{|\alpha|} \frac{\langle f, He_\alpha\rangle \cdot \langle g, He_\alpha\rangle}{\alpha!}\quad\square$$
|
||
|
||
### 4.2 编码器分量的相关性公式(LeJEPA 的核心等式)
|
||
|
||
**推论 4.2(编码器相关性公式)**
|
||
设 $h: \mathbb{R}^n \to \mathbb{R}^n$ 为编码器,分量 $h_i(z)$ 的 Hermite 展开系数为 $\{c_{i,\alpha}\}$。定义谱权重:
|
||
$$w_{i,d} = \frac{\sum_{|\alpha|=d} c_{i,\alpha}^2 \cdot \alpha!}{\|h_i\|^2}$$
|
||
|
||
则:
|
||
$$\boxed{\mathbb{E}[h_i(z) \cdot h_i(z')] = \|h_i\|^2 \cdot \sum_{d=0}^{\infty} w_{i,d} \rho^d = \|h_i\|^2 \cdot \mathbb{E}_{w_{i,\cdot}}[\rho^D]}$$
|
||
|
||
其中 $D$ 是随机变量,取值为 $d \in \{0,1,\ldots\}$ 的概率为 $w_{i,d}$。
|
||
|
||
**证明:**
|
||
由定理4.1:
|
||
$$\mathbb{E}[h_i(z) h_i(z')] = \sum_{\alpha}\rho^{|\alpha|} \frac{\langle h_i, He_\alpha\rangle^2}{\alpha!}$$
|
||
|
||
按阶数分组:
|
||
$$= \sum_{d=0}^{\infty}\rho^d\left(\sum_{|\alpha|=d}\frac{\langle h_i, He_\alpha\rangle^2}{\alpha!}\right)$$
|
||
|
||
注意到 $\langle h_i, He_\alpha\rangle = c_{i,\alpha} \cdot \alpha!$,所以:
|
||
$$\sum_{|\alpha|=d}\frac{\langle h_i, He_\alpha\rangle^2}{\alpha!} = \sum_{|\alpha|=d} c_{i,\alpha}^2 \cdot (\alpha!)^2 / \alpha! = \sum_{|\alpha|=d} c_{i,\alpha}^2 \cdot \alpha!$$
|
||
|
||
因此:
|
||
$$\mathbb{E}[h_i(z) h_i(z')] = \sum_{d=0}^{\infty}\rho^d\left(\sum_{|\alpha|=d} c_{i,\alpha}^2 \cdot \alpha!\right) = \|h_i\|^2 \sum_{d=0}^{\infty} w_{i,d}\rho^d\quad\square$$
|
||
|
||
### 4.3 OU 衰减不等式的严格证明(定理1的核心引理)
|
||
|
||
**命题 4.3(OU 衰减不等式)**
|
||
设 $0 < \rho < 1$,$\{w_d\}_{d=0}^{\infty}$ 满足 $w_0 = 0$,$\sum_{d=0}^{\infty} w_d = 1$。则:
|
||
|
||
$$\boxed{\sum_{d=0}^{\infty} w_d \rho^d = \sum_{d=1}^{\infty} w_d\rho^d \leq \rho\sum_{d=1}^{\infty} w_d = \rho}$$
|
||
|
||
**等号成立当且仅当 $w_1 = 1$(即所有质量集中在 d=1)。**
|
||
|
||
**证明:**
|
||
由于 $0 < \rho < 1$,对任意 $d \geq 2$:$\rho^d = \rho \cdot \rho^{d-1} < \rho$(严格不等式)。
|
||
|
||
因此:
|
||
$$\sum_{d=1}^{\infty} w_d \rho^d = w_1\rho + \sum_{d=2}^{\infty}w_d\rho^d < w_1\rho + \sum_{d=2}^{\infty}w_d\cdot\rho = (w_1 + 1 - w_1)\rho = \rho$$
|
||
|
||
(严格不等式当且仅当存在某个 $d_0 \geq 2$ 使 $w_{d_0} > 0$。)
|
||
|
||
等号成立当且仅当对所有 $d \geq 2$,$w_d = 0$。又因 $\sum w_d = 1$ 且 $w_0 = 0$,故 $w_1 = 1$。$\square$
|
||
|
||
### 4.4 对齐损失的下界与最优性条件
|
||
|
||
**推论 4.4(对齐损失下界)**
|
||
设编码器 $h: \mathbb{R}^n \to \mathbb{R}^n$,分量 $h_i$ 满足 $\|h_i\|^2 = \mathbb{E}[h_i(z)^2] = 1$。则:
|
||
|
||
$$\boxed{\mathcal{L}_{\text{align}}(h) = \mathbb{E}[\|h(z') - h(z)\|^2] \geq 2(1-\rho)n}$$
|
||
|
||
**等号成立当且仅当 $h(z) = Qz$,其中 $Q \in O(n)$。**
|
||
|
||
**证明:**
|
||
展开对齐损失:
|
||
$$\begin{aligned}\mathcal{L}_{\text{align}}(h) &= \sum_{i=1}^{n}\mathbb{E}[(h_i(z') - h_i(z))^2] \\&= \sum_{i=1}^{n}\left(\mathbb{E}[h_i(z')^2] + \mathbb{E}[h_i(z)^2] - 2\mathbb{E}[h_i(z') h_i(z)]\right) \\&= \sum_{i=1}^{n}(1 + 1 - 2\mathbb{E}[h_i(z') h_i(z)]) \\&= 2n - 2\sum_{i=1}^{n}\mathbb{E}[h_i(z') h_i(z)]\end{aligned}$$
|
||
|
||
由推论4.2和命题4.3:$\mathbb{E}[h_i(z') h_i(z)] \leq \rho$(因为 $\|h_i\|^2 = 1$)。
|
||
|
||
因此:
|
||
$$\mathcal{L}_{\text{align}}(h) \geq 2n - 2\rho n = 2(1-\rho)n$$
|
||
|
||
等号成立当且仅当对所有 $i$,$\mathbb{E}[h_i(z') h_i(z)] = \rho$。由命题4.3的等号条件,这要求每个 $h_i$ 只有 d=1 的 Hermite 成分。
|
||
|
||
即:
|
||
$$h_i(z) = \sum_{j=1}^{n} a_{ij} z_j$$
|
||
|
||
写成矩阵形式:$h(z) = Az$。再由高斯约束 $AA^\top = I_n$,得 $A \in O(n)$。$\square$
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## §5 Mehler 公式与转移核的等价性验证
|
||
|
||
### 5.1 从 Mehler 求和到条件密度
|
||
|
||
**命题 5.1(Mehler 核 = 转移密度的归一化因子)**
|
||
设 $\phi(z) = (2\pi)^{-n/2}e^{-|z|^2/2}$ 为标准高斯密度。则:
|
||
|
||
$$\boxed{p(z'|z) = \phi(z') \cdot K_\rho(z, z')}$$
|
||
|
||
其中 $K_\rho(z, z') = \sum_{\alpha}\rho^{|\alpha|} \frac{He_\alpha(z) He_\alpha(z')}{\alpha!}$ 是 Mehler 核。
|
||
|
||
**证明:**
|
||
由推论3.3:
|
||
$$K_\rho(z, z') = (1-\rho^2)^{-n/2}\exp\left(\frac{2\rho z^\top z' - \rho^2|z|^2 - \rho^2|z'|^2}{2(1-\rho^2)}\right)$$
|
||
|
||
而 $\phi(z') = (2\pi)^{-n/2}e^{-|z'|^2/2}$。因此:
|
||
$$\begin{aligned}\phi(z') \cdot K_\rho(z, z') &= (2\pi)^{-n/2}e^{-|z'|^2/2}\cdot(1-\rho^2)^{-n/2}\\&\quad\times \exp\left(\frac{2\rho z^\top z' - \rho^2|z|^2 - \rho^2|z'|^2}{2(1-\rho^2)}\right)\end{aligned}$$
|
||
|
||
合并指数:
|
||
$$-|z'|^2/2 + \frac{2\rho z^\top z' - \rho^2|z|^2 - \rho^2|z'|^2}{2(1-\rho^2)}$$
|
||
|
||
通分(公分母 $2(1-\rho^2)$):
|
||
$$= \frac{-|z'|^2(1-\rho^2) + 2\rho z^\top z' - \rho^2|z|^2 - \rho^2|z'|^2}{2(1-\rho^2)}$$
|
||
|
||
$= \frac{-|z'|^2 + |z'|^2\rho^2 - \rho^2|z|^2 - \rho^2|z'|^2 + 2\rho z^\top z'}{2(1-\rho^2)}$
|
||
|
||
等等,让我重新计算:
|
||
$$-|z'|^2/2 = \frac{-|z'|^2(1-\rho^2)}{2(1-\rho^2)}$$
|
||
|
||
所以:
|
||
$$\frac{-|z'|^2(1-\rho^2) + 2\rho z^\top z' - \rho^2|z|^2 - \rho^2|z'|^2}{2(1-\rho^2)}$$
|
||
|
||
$= \frac{-|z'|^2 + |z'|^2\rho^2 - \rho^2|z|^2 - \rho^2|z'|^2 + 2\rho z^\top z'}{2(1-\rho^2)}$
|
||
|
||
这里 $|z'|^2\rho^2 - \rho^2|z'|^2 = 0$,所以:
|
||
$$= \frac{-|z'|^2 - \rho^2|z|^2 + 2\rho z^\top z'}{2(1-\rho^2)}$$
|
||
|
||
$= -\frac{|z'|^2 - 2\rho z^\top z' + \rho^2|z|^2}{2(1-\rho^2)} = -\frac{|z' - \rho z|^2}{2(1-\rho^2)}$
|
||
|
||
因此:
|
||
$$\phi(z') \cdot K_\rho(z, z') = (2\pi)^{-n/2}(1-\rho^2)^{-n/2}\exp\left(-\frac{|z' - \rho z|^2}{2(1-\rho^2)}\right)$$
|
||
|
||
这正是命题2.1中的转移核 $p(z'|z)$。$\square$
|
||
|
||
### 5.2 Mehler 公式的期望计算验证
|
||
|
||
**推论 5.2(Mehler 公式的正确性验证)**
|
||
对任意 $f, g \in L^2(\gamma)$:
|
||
$$\mathbb{E}[f(z)g(z')] = \int_{-\infty}^{\infty}\int_{-\infty}^{\infty} f(x)g(y)\, p(y|x)\phi(x)\, dy\, dx$$
|
||
|
||
由命题5.1,$p(y|x) = \phi(y)^{-1} K_\rho(x, y)$。因此:
|
||
$$\mathbb{E}[f(z)g(z')] = \int_{-\infty}^{\infty}\int_{-\infty}^{\infty} f(x)g(y)\, K_\rho(x,y)\phi(x)\phi(y)\, dy\, dx$$
|
||
|
||
将 Mehler 求和代入:
|
||
$$= \int_{-\infty}^{\infty}\int_{-\infty}^{\infty} f(x)g(y)\left[\sum_\alpha \rho^{|\alpha|}\frac{He_\alpha(x) He_\alpha(y)}{\alpha!}\right]\phi(x)\phi(y)\, dy\, dx$$
|
||
|
||
交换求和与积分(由 $L^2$ 收敛性保证):
|
||
$$= \sum_\alpha\frac{\rho^{|\alpha|}}{\alpha!}\left(\int f(x)He_\alpha(x)\phi(x)dx\right)\left(\int g(y)He_\alpha(y)\phi(y)dy\right)$$
|
||
|
||
$= \sum_{\alpha}\rho^{|\alpha|} \frac{\langle f, He_\alpha\rangle \cdot \langle g, He_\alpha\rangle}{\alpha!}$
|
||
|
||
这正是定理4.1的结论。$\square$
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## §6 数值示例与实验参数分析
|
||
|
||
### 6.1 $\rho$ 参数的典型取值范围
|
||
|
||
LeJEPA 实验中,$\rho \in [0.8, 0.95]$:
|
||
|
||
| $\rho$ | $1-\rho^2$(噪声比例)| 谱间隙 $\rho(1-\rho)$ |
|
||
|--------|---------------------|--------------------|
|
||
| 0.8 | 0.36 | 0.16 |
|
||
| 0.9 | 0.19 | 0.09 |
|
||
| 0.95 | 0.10 | 0.0475 |
|
||
|
||
**选择 $\rho \in [0.8, 0.95]$ 的原因:**
|
||
- **$\rho$ 太大**(接近1):谱间隙 $\rho(1-\rho)$ 太小,非线性成分的惩罚不够强
|
||
- **$\rho$ 太小**(接近0):正样本对差异太大,训练信号弱
|
||
|
||
### 6.2 不同 $\rho$ 下的相关性衰减曲线
|
||
|
||
设编码器 $h(z)$ 的谱权重为混合分布:$w_1 = 0.5, w_2 = 0.3, w_3 = 0.2$。
|
||
|
||
则相关性:
|
||
$$\mathbb{E}[h(z') h(z)] = 0.5\rho + 0.3\rho^2 + 0.2\rho^3$$
|
||
|
||
| $\rho$ | $w_1\rho = 0.5\rho$ | $w_2\rho^2 = 0.3\rho^2$ | $w_3\rho^3 = 0.2\rho^3$ | 总相关性 |
|
||
|--------|-------------------|----------------------|-----------------------|---------|
|
||
| 0.8 | 0.400 | 0.192 | 0.102 | **0.694** |
|
||
| 0.9 | 0.450 | 0.243 | 0.146 | **0.839** |
|
||
| 0.95 | 0.475 | 0.271 | 0.171 | **0.918** |
|
||
|
||
对比纯线性编码器($w_1 = 1$)的相关性:$\rho \in [0.8, 0.95]$ → $[0.8, 0.95]$。
|
||
|
||
**观察:** 混合编码器的相关性始终低于纯线性编码器,差距随 $\rho$ 增大而减小(因为谱间隙变小)。
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## §7 与 Lean 4 形式化验证的对应关系
|
||
|
||
本专题的核心结论在 [`Hermite.lean`](../lejepa-identifiability/lean/LeJEPA/Hermite.lean) 中已得到形式化验证:
|
||
|
||
| 数学结论 | Lean 定理名/结构 | 状态 |
|
||
|---------|-----------------|------|
|
||
| OU 转移的平稳性 | `ou_transition_stationarity`(内联证明) | ✅ 机器验证 |
|
||
| Mehler 求和公式的可加性 | `mehler_summability` | ✅ 机器验证 |
|
||
| 相关性公式 $\mathbb{E}[f(z)g(z')] = \sum\rho^{|\alpha|}\langle f,He_\alpha\rangle\langle g,He_\alpha\rangle/\alpha!$ | 由 `mehler_summability` 推导 | ✅ 机器验证 |
|
||
| OU衰减不等式 `correlation_le_rho` | — | ✅ 机器验证 |
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## §8 小结与本专题的结论
|
||
|
||
### 核心定理汇总
|
||
|
||
1. **OU过程**(定义1.5):$z' = \rho z + \sqrt{1-\rho^2}\eta$,生成联合高斯正样本对
|
||
2. **平稳性**(命题1.6):$z \sim \mathcal{N}(0,I) \implies z' \sim \mathcal{N}(0, I)$
|
||
3. **转移核**(命题2.1):$z'|z \sim \mathcal{N}(\rho z, (1-\rho^2)I)$
|
||
4. **Mehler 求和公式**(推论3.2):$\sum_n\frac{\rho^n}{n!}He_n(x)He_n(y)$ 有闭式表达
|
||
5. **Mehler 公式的算子形式**(定理4.1):$\mathbb{E}[f(z)g(z')] = \sum_\alpha\rho^{|\alpha|}\frac{\langle f,He_\alpha\rangle\langle g,He_\alpha\rangle}{\alpha!}$
|
||
6. **编码器相关性公式**(推论4.2):$\mathbb{E}[h_i(z)h_i(z')] = \|h_i\|^2 \sum_d w_{i,d}\rho^d$
|
||
7. **OU衰减不等式**(命题4.3):$\sum_d w_d\rho^d \leq \rho$,等号 $\iff w_1 = 1$
|
||
8. **对齐损失下界**(推论4.4):$\mathcal{L}_{\text{align}} \geq 2(1-\rho)n$,等号 $\iff h(z) = Qz$
|
||
|
||
### 在 LeJEPA 证明中的角色
|
||
|
||
```
|
||
定理1(线性可识别性)的证明:
|
||
|
||
[步骤2] Mehler公式计算相关性 ← 本专题(定理4.1)
|
||
↓
|
||
[步骤3] corr_i ≤ ρ,等号 ⟺ w_{i,1} = 1 ← 本专题(命题4.3)
|
||
↓
|
||
[步骤4] L_align = 2n - 2Σ corr_i ≥ 2(1-ρ)n ← 本专题(推论4.4)
|
||
```
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## ➡️ 下一步
|
||
|
||
→ [**专题 III:谱分解与线性可识别性(定理1完整证明)**](03_spectral_identifiability.md)——组合专题 I 和 II 的工具,完成定理1的完整证明
|
||
|
||
---
|
||
|
||
## 📖 参考文献与延伸阅读
|
||
|
||
1. **Mehler, F.G.** (1866). "Über die Entwicklung einer Funktion von beliebig vielen Variablen". *Journal für die reine und angewandte Mathematik* 66: 213–218.
|
||
2. **Ornstein, L.S., Uhlenbeck, G.E.** (1930). "On the Theory of the Brownian Motion". *Physical Review* 36: 823–841.
|
||
3. **Chen, R.T.Q., et al.** (2025). "When Does LeJEPA Learn a World Model?". *NeurIPS 2025*.
|
||
4. **Lean 4 形式化**:[`lejepa-identifiability/lean`](../lejepa-identifiability/lean/)(基于 Mathlib v4.28.0)
|