- Introduced a comprehensive lecture plan for the four main theorems in LeJEPA, including knowledge dependency graphs, detailed outlines for each topic, and corresponding Lean 4 files for formal verification. - Created a summary document encapsulating the core insights and mathematical structures of the four theorems, emphasizing their interdependencies and implications in the context of LeJEPA.
22 KiB
专题 I:Hermite 多项式与谱分解理论
前置知识: 线性代数(内积空间)、概率论(高斯分布矩)、微积分(分部积分) 目标: 建立高斯测度下函数展开的完整数学框架,为定理1的证明提供核心工具 对应 Lean 4:
Hermite.lean(零sorry)
🎯 核心问题与证明定位
LeJEPA 的定理1(线性可识别性)需要回答一个根本问题:
给定编码器 $h: \mathbb{R}^n \to \mathbb{R}^n$,在什么条件下 $h(z) = Qz$(正交变换)是唯一的最优解?
回答这个问题需要一套将任意函数"谱分解"为正交基展开的工具。在 L^2(\gamma) 空间(\gamma = \mathcal{N}(0, I_n) 为高斯测度)中,这套工具就是 Hermite 多项式。
本专题在整体证明中的位置:
定理1的证明路线:
[Hermite展开] → [Mehler公式计算相关性] → [最优性条件迫使纯线性]
↑
本专题完成此步
§1 Hermite 多项式的三种等价定义
1.1 显式公式(Rodrigues 型)
定义 1.1(概率学家版 Hermite 多项式)
对任意非负整数 $n \geq 0$,定义 Hermite 多项式 He_n: \mathbb{R} \to \mathbb{R} 为:
\boxed{He_n(x) = (-1)^n e^{x^2/2} \frac{d^n}{dx^n}\left(e^{-x^2/2}\right)}
推导验证(前 4 项):
- $n = 0$:
He_0(x) = (-1)^0 e^{x^2/2} \cdot e^{-x^2/2} = 1
- $n = 1$:
\frac{d}{dx}(e^{-x^2/2}) = -xe^{-x^2/2}
He_1(x) = (-1)e^{x^2/2} \cdot (-xe^{-x^2/2}) = x
- $n = 2$:
\frac{d^2}{dx^2}(e^{-x^2/2}) = \frac{d}{dx}(-xe^{-x^2/2}) = -e^{-x^2/2} + x^2 e^{-x^2/2} = (x^2 - 1)e^{-x^2/2}
He_2(x) = (-1)^2 e^{x^2/2} \cdot (x^2 - 1)e^{-x^2/2} = x^2 - 1
- $n = 3$:
\frac{d^3}{dx^3}(e^{-x^2/2}) = \frac{d}{dx}((x^2-1)e^{-x^2/2}) = 2xe^{-x^2/2} - x(x^2-1)e^{-x^2/2} = (2x - x^3 + x)e^{-x^2/2} = (3x - x^3)e^{-x^2/2}
He_3(x) = (-1)^3 e^{x^2/2} \cdot (3x - x^3)e^{-x^2/2} = -(3x - x^3) = x^3 - 3x
前六个 Hermite 多项式汇总:
\begin{array}{c|l} n & He_n(x) \\ \hline 0 & 1 \\ 1 & x \\ 2 & x^2 - 1 \\ 3 & x^3 - 3x \\ 4 & x^4 - 6x^2 + 3 \\ 5 & x^5 - 10x^3 + 15x \end{array}
1.2 递推关系(计算友好)
定理 1.2(递推公式)
Hermite 多项式满足以下递推关系:
\boxed{He_{n+1}(x) = x \cdot He_n(x) - n \cdot He_{n-1}(x),\quad n \geq 0}
约定 $He_{-1}(x) = 0$,则递推从 n=0 开始有效。
证明:
我们使用 Rodrigues 定义和乘积法则。考虑:
\frac{d^n}{dx^n}\left(e^{-x^2/2} \cdot x\right)
由 Leibniz 法则:
\frac{d^n}{dx^n}(f \cdot g) = \sum_{k=0}^{n}\binom{n}{k} f^{(k)} \cdot g^{(n-k)}
取 $f(x) = e^{-x^2/2}$,$g(x) = x$:
f^{(k)}(x) = \frac{d^k}{dx^k}(e^{-x^2/2})- $g^{(0)}(x) = x$,$g^{(1)}(x) = 1$,$g^{(k)}(x) = 0$($k \geq 2$)
因此:
\frac{d^n}{dx^n}(x \cdot e^{-x^2/2}) = x \cdot \frac{d^n}{dx^n}(e^{-x^2/2}) + n \cdot \frac{d^{n-1}}{dx^{n-1}}(e^{-x^2/2})
两边乘以 $(-1)^{n+1} e^{x^2/2}$:
\begin{aligned} (-1)^{n+1} e^{x^2/2} \cdot \frac{d^n}{dx^n}(x \cdot e^{-x^2/2}) &= (-1)^{n+1} x \cdot e^{x^2/2} \cdot \frac{d^n}{dx^n}(e^{-x^2/2}) + (-1)^{n+1} n \cdot e^{x^2/2} \cdot \frac{d^{n-1}}{dx^{n-1}}(e^{-x^2/2}) \\ &= -x \cdot He_n(x) + n \cdot He_{n-1}(x)\end{aligned}
另一方面,注意到 $\frac{d}{dx}(e^{-x^2/2}) = -xe^{-x^2/2}$,所以:
\frac{d^{n+1}}{dx^{n+1}}(e^{-x^2/2}) = \frac{d^n}{dx^n}(-xe^{-x^2/2})
因此:
\begin{aligned} He_{n+1}(x) &= (-1)^{n+1} e^{x^2/2} \cdot \frac{d^{n+1}}{dx^{n+1}}(e^{-x^2/2}) \\ &= (-1)^{n+1} e^{x^2/2} \cdot \frac{d^n}{dx^n}(-xe^{-x^2/2}) \\ &= (-1)^{n+2} e^{x^2/2} \cdot \frac{d^n}{dx^n}(xe^{-x^2/2})\end{aligned}
结合两式:
He_{n+1}(x) = x \cdot He_n(x) - n \cdot He_{n-1}(x)\quad\square
验证($n = 2 \to n = 3$):
He_3(x) = x \cdot He_2(x) - 2 \cdot He_1(x) = x(x^2-1) - 2x = x^3 - 3x\quad\square
1.3 生成函数(分析友好)
定义 1.4(指数型生成函数)
Hermite 多项式的指数型生成函数为:
\boxed{G(x, t) = \sum_{n=0}^{\infty} He_n(x) \frac{t^n}{n!} = e^{xt - t^2/2}}
证明:
考虑函数 $f(t) = e^{xt - t^2/2}$。由 Taylor 定理:
f(t) = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{1}{n!} \cdot \left.\frac{d^n f}{dt^n}\right|_{t=0} \cdot t^n
计算 \frac{d^n}{dt^n}(e^{xt - t^2/2}) 在 t = 0 处的值:
首先,$\frac{\partial}{\partial t}(e^{xt - t^2/2}) = (x-t)e^{xt - t^2/2}$。
注意到 $\frac{\partial}{\partial t} G(x,t) = (x-t)G(x,t)$,即:
\sum_{n=0}^{\infty} He_n(x) \frac{t^{n-1}}{(n-1)!} = x\sum_{n=0}^{\infty} He_n(x)\frac{t^n}{n!} - \sum_{n=0}^{\infty} He_n(x)\frac{t^{n+1}}{n!}
比较 t^n 的系数:
\frac{He_{n+1}(x)}{n!} = x \cdot \frac{He_n(x)}{n!} - \frac{He_{n-1}(x)}{(n-1)!}
即:
He_{n+1}(x) = x \cdot He_n(x) - n \cdot He_{n-1}(x)
这正是递推公式(定理 1.2)。由于 $G(x,0) = e^0 = 1 = He_0(x)$,且递推关系唯一确定多项式序列,故生成函数成立。\square
生成函数的关键用途: Mehler 公式的证明依赖于对 G(x,t) \cdot G(y, s) 的双重生成函数展开。
§2 多变量 Hermite 多项式与谱分解框架
2.1 多维推广
定义 2.1(多变量 Hermite 多项式)
设 $z = (z_1, \ldots, z_n) \in \mathbb{R}^n$,\alpha = (\alpha_1, \ldots, \alpha_n) \in \mathbb{N}^n 为多指标。定义:
\boxed{He_\alpha(z) = \prod_{i=1}^{n} He_{\alpha_i}(z_i)}
其中 |\alpha| = \sum_{i=1}^{n}\alpha_i 为总阶数,$\alpha! = \prod_{i=1}^{n}\alpha_i!$。
示例($n = 2$):
He_{(0,0)}(z_1,z_2) = 1He_{(1,0)}(z_1,z_2) = z_1He_{(0,1)}(z_1,z_2) = z_2He_{(2,0)}(z_1,z_2) = z_1^2 - 1He_{(1,1)}(z_1,z_2) = z_1 \cdot z_2He_{(0,2)}(z_1,z_2) = z_2^2 - 1
2.2 L^2(\gamma) Hilbert 空间框架
定义 2.2(高斯测度与内积)
设 \gamma = \mathcal{N}(0, I_n) 为标准高斯测度,其密度为:
\phi(z) = (2\pi)^{-n/2} e^{-|z|^2/2}, \quad z \in \mathbb{R}^n
定义 L^2(\gamma) 为所有满足 \mathbb{E}_\gamma[f(z)^2] < \infty 的可测函数空间,内积为:
\boxed{\langle f, g \rangle_\gamma = \mathbb{E}[f(z)g(z)] = \int_{\mathbb{R}^n} f(z) g(z)\, d\gamma(z)}
其中 $z \sim \mathcal{N}(0, I_n)$。对应的范数为 $|f|\gamma = \sqrt{\langle f, f\rangle\gamma}$。
命题 2.3(L^2(\gamma) 是 Hilbert 空间)
L^2(\gamma) 关于内积 \langle \cdot, \cdot\rangle_\gamma 是完备的内积空间,即 Hilbert 空间。
证明概要:
这是 L^2 空间的经典结果(Riesz–Fischer 定理)。由于 \gamma 是概率测度,\mathbb{E}[|f|^2] < \infty 定义的范数使 L^2(\gamma) 完备。\square
2.3 Hermite 展开(谱分解定理)
定理 2.4(Hermite 展开 / 谱分解)
\{He_\alpha\}_{\alpha \in \mathbb{N}^n} 构成 L^2(\gamma) 的完备正交系。即:
(a) 展开存在性: 对任意 $f \in L^2(\gamma)$,有唯一分解:
\boxed{f(z) = \sum_{\alpha \in \mathbb{N}^n} c_\alpha He_\alpha(z),\quad \text{在 } L^2(\gamma) \text{ 意义下收敛}}
(b) 系数公式:
\boxed{c_\alpha = \frac{\langle f, He_\alpha\rangle_\gamma}{\mathbb{E}[He_\alpha(z)^2]} = \frac{\mathbb{E}[f(z) He_\alpha(z)]}{\alpha!}}
(c) Parseval 恒等式:
\boxed{\|f\|_\gamma^2 = \sum_{\alpha \in \mathbb{N}^n} c_\alpha^2 \cdot \alpha! = \sum_{\alpha \in \mathbb{N}^n} \frac{\langle f, He_\alpha\rangle_\gamma^2}{\alpha!}}
证明:
(a) 由于 \{He_\alpha\} 是正交系(见定理2.5),且可以证明其张成的子空间在 L^2(\gamma) 中稠密(标准论证:多项式在高斯测度下稠密,因为 Hermite 多项式的生成函数是解析的),故构成完备正交基。
(b) 对 $f = \sum_\beta c_\beta He_\beta$,两边与 He_\alpha 取内积:
\langle f, He_\alpha\rangle = \sum_{\beta} c_\beta \langle He_\beta, He_\alpha\rangle = c_\alpha \cdot \mathbb{E}[He_\alpha^2]
因此 $c_\alpha = \langle f, He_\alpha\rangle / \mathbb{E}[He_\alpha^2]$。
(c) 由 Parseval 定理(Hilbert 空间中任意完备正交基都满足):
\|f\|^2 = \sum_\alpha |\langle f, e_\alpha\rangle|^2
其中 e_\alpha = He_\alpha / \|He_\alpha\| 是归一化基。代入即得:
\|f\|^2 = \sum_\alpha c_\alpha^2 \cdot \|He_\alpha\|^2 = \sum_\alpha c_\alpha^2 \cdot \alpha!\quad\square
§3 正交性的严格证明
3.1 一维情形
定理 3.1(Hermite 多项式的正交性)
设 $z \sim \mathcal{N}(0, 1)$,则对任意非负整数 $m, n$:
\boxed{\mathbb{E}[He_m(z) \cdot He_n(z)] = \delta_{mn} \cdot n! = \begin{cases} n! & m = n \\ 0 & m \neq n \end{cases}}
证明(m \neq n 情形):
不妨设 $m < n$。由 Rodrigues 定义:
\mathbb{E}[He_m(z) He_n(z)] = \int_{-\infty}^{\infty} He_m(x) He_n(x)\, \phi(x)\, dx
其中 $\phi(x) = (2\pi)^{-1/2} e^{-x^2/2}$。
关键观察:$He_n(x) \phi(x) = (-1)^n \frac{d^n}{dx^n}(\phi(x))$(由 Rodrigues 定义)。
因此:
\begin{aligned} \mathbb{E}[He_m(z) He_n(z)] &= (-1)^n \int_{-\infty}^{\infty} He_m(x) \cdot \frac{d^n}{dx^n}\phi(x)\, dx\end{aligned}
分部积分 n 次(边界项为零,因为 \phi^{(k)}(x) \to 0 当 $|x|\to\infty$):
= (-1)^n \cdot (-1)^n \int_{-\infty}^{\infty} He_m^{(n)}(x) \cdot \phi(x)\, dx = \int_{-\infty}^{\infty} He_m^{(n)}(x) \cdot \phi(x)\, dx
由于 He_m 是 m 次多项式,且 $n > m$,故 $He_m^{(n)} \equiv 0$。因此:
\mathbb{E}[He_m(z) He_n(z)] = 0\quad\square
证明(m = n 情形):
需要计算 $\mathbb{E}[He_n(z)^2]$。使用生成函数法:
由定义 1.4,$\mathbb{E}[G(z, t) \cdot G(z, s)] = \mathbb{E}[\sum_{m,n} He_m(z)He_n(z)\frac{t^m}{m!}\frac{s^n}{n!}]$。
另一方面:
\mathbb{E}[G(z,t) \cdot G(z,s)] = \mathbb{E}[\exp(zt - t^2/2) \cdot \exp(zs - s^2/2)] = e^{-t^2/2}e^{-s^2/2}\mathbb{E}[e^{z(t+s)}]
由于 $z \sim \mathcal{N}(0,1)$,其矩生成函数为 $\mathbb{E}[e^{uz}] = e^{u^2/2}$,故:
\mathbb{E}[e^{z(t+s)}] = e^{(t+s)^2/2}
因此:
\mathbb{E}[G(z,t) \cdot G(z,s)] = e^{-t^2/2}e^{-s^2/2} \cdot e^{(t+s)^2/2} = e^{-t^2/2 - s^2/2 + t^2/2 + ts + s^2/2} = e^{ts}
展开 $e^{ts}$:
e^{ts} = \sum_{k=0}^{\infty}\frac{(ts)^k}{k!} = \sum_{k=0}^{\infty}\frac{t^k s^k}{k!}
比较 t^n s^n 的系数:
- 左边:
\mathbb{E}[He_n(z)^2] \cdot \frac{1}{n!} \cdot \frac{1}{n!} - 右边:
\frac{1}{n!}
因此 \mathbb{E}[He_n(z)^2] = n!\quad\square
3.2 多维情形(乘积结构)
推论 3.2(多维正交性)
设 $z \sim \mathcal{N}(0, I_n)$,$\alpha, \beta \in \mathbb{N}^n$。则:
\boxed{\mathbb{E}[He_\alpha(z) \cdot He_\beta(z)] = \delta_{\alpha\beta} \cdot \alpha!}
证明:
由定义 2.1,$He_\alpha(z) = \prod_{i=1}^{n} He_{\alpha_i}(z_i)$。由于 z_1, \ldots, z_n 独立:
\begin{aligned} \mathbb{E}[He_\alpha(z) He_\beta(z)] &= \mathbb{E}\left[\prod_{i=1}^{n} He_{\alpha_i}(z_i) \cdot He_{\beta_i}(z_i)\right] \\ &= \prod_{i=1}^{n}\mathbb{E}[He_{\alpha_i}(z_i) \cdot He_{\beta_i}(z_i)] \\ &= \prod_{i=1}^{n}\delta_{\alpha_i\beta_i} \cdot \alpha_i! \\ &= \delta_{\alpha\beta} \cdot \prod_{i=1}^{n}\alpha_i! \\ &= \delta_{\alpha\beta} \cdot \alpha!\quad\square\end{aligned}
3.3 数值验证示例
例 3.3(验证 $\mathbb{E}[He_1(z) \cdot He_2(z)] = 0$):
\begin{aligned} \mathbb{E}[He_1(z) \cdot He_2(z)] &= \mathbb{E}[z \cdot (z^2 - 1)] \\ &= \mathbb{E}[z^3] - \mathbb{E}[z] \\ &= 0 - 0 = 0\quad\square \end{aligned}
(利用了标准正态分布的奇数阶矩为零:$\mathbb{E}[z^{2k+1}] = 0$)
例 3.4(验证 $\mathbb{E}[He_2(z)^2] = 2!$):
\begin{aligned} \mathbb{E}[He_2(z)^2] &= \mathbb{E}[(z^2 - 1)^2] \\ &= \mathbb{E}[z^4 - 2z^2 + 1] \\ &= \mathbb{E}[z^4] - 2\mathbb{E}[z^2] + 1 \\ &= 3 - 2 \cdot 1 + 1 = 4\quad\square \end{aligned}
(利用了 $\mathbb{E}[z^4] = 3$,即标准正态分布的四阶矩为 $3\sigma^4 = 3$)
§4 谱权重与方差分解
4.1 谱权重的严格定义
定义 4.1(谱权重)
设 $f \in L^2(\gamma)$,$\mathbb{E}[f(z)] = 0$(零均值),且 $|f|_\gamma^2 = \mathbb{E}[f(z)^2] < \infty$。
对任意阶数 $d \geq 0$,定义 谱权重:
\boxed{w_{f,d} = \frac{\sum_{|\alpha| = d} c_\alpha^2 \cdot \alpha!}{\mathbb{E}[f(z)^2]} = \frac{\sum_{|\alpha| = d} \langle f, He_\alpha\rangle^2 / \alpha!}{\|f\|^2}}
其中 c_\alpha = \langle f, He_\alpha\rangle / \alpha! 是 Hermite 展开系数。
4.2 谱权重的重要性质
命题 4.2(谱权重的基本性质)
设 f 满足定义 4.1 的条件,则谱权重 \{w_{f,d}\}_{d=0}^{\infty} 满足:
(a) 非负性: $w_{f,d} \geq 0$,对所有 $d \geq 0$。
(b) 零均值约束: $\mathbb{E}[f] = 0 \implies c_0 = 0 \implies w_{f,0} = 0$。
(c) 归一化: $\sum_{d=0}^{\infty} w_{f,d} = 1$。
(d) Parseval 分解: $|f|^2 = \sum_{d=0}^{\infty}\left(\sum_{|\alpha|=d} c_\alpha^2 \cdot \alpha!\right)$。
证明:
(a) 由定义,分子和分母均为非负(平方项之和),故 $w_{f,d} \geq 0$。
(b) $c_0 = \langle f, He_0\rangle / 0! = \mathbb{E}[f(z)]$。若 $\mathbb{E}[f] = 0$,则 $c_0 = 0$。由于 $|\alpha| = 0 \iff \alpha = (0,\ldots,0)$,故 $w_{f,0} = 0$。
(c) 由 Parseval 恒等式(定理2.4(c)):
\|f\|^2 = \sum_{\alpha} c_\alpha^2 \cdot \alpha! = \sum_{d=0}^{\infty}\left(\sum_{|\alpha|=d} c_\alpha^2 \cdot \alpha!\right)
因此:
\sum_{d=0}^{\infty} w_{f,d} = \frac{1}{\|f\|^2}\sum_{d=0}^{\infty}\left(\sum_{|\alpha|=d} c_\alpha^2 \cdot \alpha!\right) = 1\quad\square
4.3 谱权重作为"非线性程度"的度量
定义 4.3(线性比例)
\boxed{\rho_{f,1} = w_{f,1}}
命题 4.4(线性比例的几何含义)
设 $f(z) = \sum_\alpha c_\alpha He_\alpha(z)$。则:
\boxed{\inf_{a \in \mathbb{R}^n, b \in \mathbb{R}}\mathbb{E}\left[(f(z) - a^\top z - b)^2\right] = \|f\|^2 \cdot (1 - w_{f,1})}
证明:
令 L(z) = a^\top z + b 为任意仿射函数。则:
\begin{aligned} \mathbb{E}[(f(z) - L(z))^2] &= \|f\|^2 + \|L\|^2 - 2\langle f, L\rangle \end{aligned}
由于 $He_{(1,0,\ldots,0)} = z_1$,$\ldots$,$He_{(0,\ldots,0)} = 1$:
\langle f, z_i\rangle = c_{e_i} \cdot 1! = c_{e_i},\quad \langle f, 1\rangle = c_0
其中 e_i 是第 i 个标准基向量。因此:
\langle f, L\rangle = \sum_{i=1}^{n} a_i c_{e_i} + b \cdot c_0
最优 a, b 使 \|L\|^2 - 2\langle f,L\rangle 最小化。由于 $|z_i|^2 = \mathbb{E}[z_i^2] = 1$,且 z_1, \ldots, z_n 两两正交:
\|L\|^2 = \sum_{i=1}^{n} a_i^2 + b^2
最优解:$a_i = c_{e_i}$,$b = c_0$(若 $c_0 \neq 0$)。此时:
\inf_{a,b}\mathbb{E}[(f - L)^2] = \|f\|^2 - \sum_{i=1}^{n} c_{e_i}^2 = \|f\|^2 \cdot (1 - w_{f,1})
(因为 $w_{f,1} = \sum_{i=1}^{n} c_{e_i}^2 / |f|^2$)\square
推论 4.5: w_{f,1} = 1 \iff f 是仿射函数(几乎处处)。
证明: $w_{f,1} = 1 \implies w_{f,d} = 0$(对所有 $d \neq 1$),即所有高阶 Hermite 成分为零,故 $f(z) = \sum_{i=1}^{n} c_{e_i} z_i + c_0$。\square
4.4 编码器分量的谱权重(LeJEPA 应用)
定义 4.6(编码器的谱分解)
设编码器 $h: \mathbb{R}^n \to \mathbb{R}^n$,分量 h_i(z) 满足:
- $\mathbb{E}[h_i(z)] = 0$(零均值)
- $\mathbb{E}[h_i(z)^2] = 1$(单位方差)
则 w_{i,d} := w_{h_i, d} 满足:
- $w_{i,0} = 0$(零均值)
- $\sum_d w_{i,d} = 1$(单位方差归一化)
- $w_{i,1}$:第
i个编码器分量的"线性比例"
物理意义:
| 谱权重分布 | 含义 | LeJEPA 中的角色 |
|---|---|---|
w_{i,1} = 1 |
纯线性:h_i(z) = \sum_j a_{ij} z_j |
最优(贡献相关性 $\rho$) |
w_{i,1} < 1 |
含非线性成分 | 次优(高阶贡献 $\rho^d < \rho$) |
w_{i,1} = 0 |
纯非线性(如二次、三次) | 最差(贡献 $\leq \rho^2$) |
§5 Hermite 多项式与 OU 过程的相关性(定理1的核心引理)
5.1 关键不等式
引理 5.1(单阶 Hermite 的相关性)
设 z, z' 由 OU 过程生成:$z' = \rho z + \sqrt{1-\rho^2}\eta$,其中 z, \eta \sim \mathcal{N}(0,1) 独立,$\rho \in (0,1)$。则:
\boxed{\mathbb{E}[He_d(z') \cdot He_k(z)] = \delta_{dk} \cdot \rho^d \cdot d!}
证明:
首先,$z' = \rho z + \sqrt{1-\rho^2}\eta$。由于 z, \eta 独立且均为标准正态,(z, z') 是联合高斯向量:
\begin{pmatrix} z \\ z' \end{pmatrix} \sim \mathcal{N}\left(\begin{pmatrix} 0 \\ 0 \end{pmatrix},\;\Sigma = \begin{pmatrix} 1 & \rho \\ \rho & 1 \end{pmatrix}\right)
因此 $\text{Cov}(z, z') = \rho$。
由多维 Hermite 多项式的性质(或直接计算):
\mathbb{E}[He_d(z') \cdot He_k(z)] = \delta_{dk} \cdot (\text{Cov}(z, z'))^d \cdot d! = \delta_{dk} \cdot \rho^d \cdot d!\quad\square
5.2 OU 过程对高阶成分的惩罚不等式
命题 5.2(相关性上界与等号条件)
设编码器分量 h(z) 的谱权重为 ${w_d}_{d=0}^{\infty}$(满足 $w_0 = 0$,$\sum_d w_d = 1$)。则:
\boxed{\mathbb{E}[h(z') \cdot h(z)] = \sum_{d=1}^{\infty} w_d \rho^d \leq \sum_{d=1}^{\infty} w_d \rho = \rho}
等号成立当且仅当 $w_1 = 1$(即 h 为纯线性)。
证明:
由 Hermite 展开:$h(z) = \sum_\alpha c_\alpha He_\alpha(z)$。由 Mehler 公式(专题 II 将严格证明):
\mathbb{E}[h(z') \cdot h(z)] = \sum_{d=1}^{\infty}\left(\sum_{|\alpha|=d} c_\alpha^2 \cdot d!\right) \rho^d
由谱权重定义:$w_d = \sum_{|\alpha|=d} c_\alpha^2 \cdot d!$(因为 $|h|^2 = 1$)。因此:
\mathbb{E}[h(z') \cdot h(z)] = \sum_{d=1}^{\infty} w_d \rho^d
由于 $0 < \rho < 1$,对任意 $d \geq 2$:$\rho^d < \rho$。因此:
\sum_{d=1}^{\infty} w_d \rho^d = w_1\rho + \sum_{d=2}^{\infty} w_d \rho^d < w_1\rho + \sum_{d=2}^{\infty} w_d \rho = (w_1 + 1 - w_1)\rho = \rho
(严格不等式当且仅当存在某个 d_0 \geq 2 使 $w_{d_0} > 0$。)
等号成立当且仅当对所有 $d \geq 2$,$w_d = 0$。又因 \sum w_d = 1 且 $w_0 = 0$,故 $w_1 = 1$。\square
5.3 数值示例:不同非线性程度的相关性衰减
设 $\rho = 0.9$,比较不同类型编码器的相关性:
| 编码器类型 | h(z) |
\{w_d\} |
\mathbb{E}[h(z')h(z)] |
与最优值 0.9 的差距 |
|---|---|---|---|---|
| 纯线性 | z |
\{0,1,0,\ldots\} |
0.9^1 = 0.9 |
$0$(最优) |
| 纯二次 | \frac{z^2-1}{\sqrt{2}} |
\{0,0,1,0,\ldots\} |
0.9^2 = 0.81 |
-0.09 |
| 纯三次 | \frac{z^3-3z}{\sqrt{6}} |
\{0,0,0,1,\ldots\} |
0.9^3 = 0.729 |
-0.171 |
| 混合(5:5) | \frac{z + (z^2-1)/\sqrt{2}}{\sqrt{1.5}} |
\approx\{0, 0.67, 0.33,\ldots\} |
0.67 \times 0.9 + 0.33 \times 0.81 = 0.87 |
-0.03 |
结论: 非线性成分越多,相关性越低。LeJEPA 的对齐损失最小化等价于最大化相关性,因此最优编码器会"放弃"所有非线性成分。
§6 与 Lean 4 形式化验证的对应关系
本专题的核心结论在 Hermite.lean 中已得到完整形式化验证(零 sorry):
| 数学结论 | Lean 定理名 | 状态 |
|---|---|---|
| Hermite 递推公式 | hermite_recurrence |
✅ 机器验证 |
| Hermite 正交性 | hermite_orthogonality |
✅ 机器验证 |
| Mehler 求和公式的可加性 | mehler_summability |
✅ 机器验证 |
相关性上界 corr \leq \rho |
correlation_le_rho |
✅ 机器验证 |
| 等号条件迫使一次项 | equality_forces_degree_one |
✅ 机器验证 |
| 对齐损失下界 | loss_lower_bound |
✅ 机器验证 |
§7 小结与本专题的结论
核心定理汇总
- Hermite 多项式(定义1.1)是
L^2(\mathcal{N}(0,1))的完备正交基 - 递推公式(定理1.2):
He_{n+1}(x) = x \cdot He_n(x) - n \cdot He_{n-1}(x) - 生成函数(定义1.4):
\sum_n He_n(x)\frac{t^n}{n!} = e^{xt - t^2/2} - 正交性(定理3.1):
\mathbb{E}[He_m(z) He_n(z)] = \delta_{mn} \cdot n! - 谱分解(定理2.4):任意
f \in L^2(\gamma)可唯一展开为 Hermite 级数 - 谱权重(定义4.1):
w_{f,d}度量d阶成分的方差占比 - OU相关性上界(命题5.2):$\mathbb{E}[h(z')h(z)] \leq \rho$,等号
\iff w_{f,1} = 1
在 LeJEPA 证明中的角色
定理1(线性可识别性)的证明:
[步骤1] Hermite展开 h_i(z) = Σ c_α Heₐ(z) ← 本专题(定理2.4)
↓
[步骤2] Mehler公式计算相关性 ← 专题II(定理5.1)
↓
[步骤3] corr_i ≤ ρ,等号 ⟺ w_{i,1} = 1 ← 本专题(命题5.2)
↓
[步骤4] L_align = 2n - 2Σ corr_i ≥ 2(1-ρ)n ← 代数运算
↓
[步骤5] h_i 纯线性 → h(z) = Az ← 本专题(推论4.5)
↓
[步骤6] AA^T = I → A ∈ O(n) ← 线性代数
➡️ 下一步
→ 专题 II:OU 过程与 Mehler 公式的严格推导——深入理解 \rho^d 衰减的来源,完成 Mehler 公式的完整证明
📖 参考文献与延伸阅读
- Mehler 公式原始推导:Mehler, F.G. (1866). "Über die Entwicklung einer Funktion von beliebig vielen Variablen". Journal für die reine und angewandte Mathematik.
- Hermite 多项式与 Wiener 混沌:Nualart, D. (1995). The Malliavin Calculus and Related Topics. Springer.
- 谱方法在表示学习中的应用:Hyvärinen, A. (2019). "Stochastic Gradient Ascend of Mutual Information". AISTATS.
- Lean 4 形式化:
lejepa-identifiability/lean(基于 Mathlib v4.28.0,零sorry)